2025.05.07 – Wycieczka do Wisły

RELACJA Z WYCIECZKI DO WISŁY

            W dniu 7 maja br. członkowie i sympatycy Towarzystwa Miłośników Jaworza uczestniczyli w wycieczce do Wisły. Głównym celem wyprawy było zwiedzenie Zameczku na Zadnim Groniu – rezydencji Prezydenta Rzeczpospolitej. Po krótkiej stosunkowo podróży zatrzymaliśmy się w tzw. Dolnym Zamku, w którym znajduje się obecnie hotel oraz przytulna kawiarenka. Posililiśmy się w niej kawą i pysznymi ciastkami. Następnie podzieleni na dwie grupy udaliśmy się na zwiedzanie. Ze względów bezpieczeństwa wejście na teren rezydencji przypominało kontrolę lotniskową. Na szczęście obyło się bez ingerencji funkcjonariuszy SOP. Przywitani przez sympatyczną przewodniczkę rozpoczęliśmy zwiedzanie.

Na wstępie dowiedzieliśmy się o początkach istnienia tej okazałej budowli. Mianowicie w 1906r. arcyksiążę cieszyński Fryderyk Habsburg, zachwycony bogactwem beskidzkich lasów, kazał postawić na zboczu Zadniego Gronia pałacyk myśliwski. Był to parterowy, modrzewiowy budynek w stylu karpacko-tyrolskim. Przyjeżdżano tu głównie by polować w baraniogórskich lasach: wiosną na tokowisko głuszców, a jesienią na rykowisko jeleni.

W odrodzonej Polsce pałacyk stał się własnością Ministerstwa Rolnictwa, które jednak nie miało pomysłu na jego zagospodarowanie. W 1927 Sejm Województwa Śląskiego na wniosek ówczesnego wojewody Michała Grażyńskiego postanowił wyremontować obiekt i przeznaczyć go na rezydencję prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Dar miał być symbolem jedności Śląska z Polską i miejscem wypoczynku dla prezydentów. Remont zakończono ale już w nocy z 23 na 24 grudnia, w niewyjaśnionych okolicznościach, obiekt spłonął całkowicie. Po pożarze pałacyku Sejm Śląski podjął decyzję o budowie nowego, bardziej reprezentacyjnego obiektu z przeznaczeniem na rezydencję wypoczynkową dla prezydenta RP jako dar Śląska i Ślązaków dla głowy państwa. Do zaprojektowania nowej rezydencji zaproszono wybitnego krakowskiego architekta prof. Adolfa Szyszko-Bohusza, który w latach 1929–1931 zaprojektował zespół modernistycznych obiektów. W miejscu dawnego pałacyku myśliwskiego powstał tzw. Zamek Dolny, przeznaczony dla prezydenckiej świty, natomiast właściwa rezydencja, tzw. Zamek Górny, powstała nieco wyżej, na zboczu Zadniego Gronia.  Budynek ten swą bryłą świadomie nawiązujący do średniowiecznego zamku. Do wykonania projektu wnętrz zaproszono prof. Andrzeja Pronaszkę oraz Włodzimierza Padlewskiego. 21 stycznia 1931 r. Sejm Śląski uroczyście przekazał obiekt prezydentowi RP, którym wówczas był Ignacy Mościcki. Do 1939 r. zamek wykorzystywany był przez głowę państwa w celach wypoczynkowych. W czasie okupacji (1939–1945) Zamek znajdował się w dyspozycji niemieckiego SS.

Po wojnie budynek, z którego zginęła część wyposażenia, szybko odrestaurowano i przekazano z powrotem do dyspozycji prezydenta. W 1948 r. przebywał tu Bolesław Bierut. Po likwidacji urzędu prezydenta obiekt służył jako ośrodek wypoczynkowy Urzędu Rady Ministrów. W tych czasach „Zameczek” był „utajniony”, a zabudowania wszystkich jego obiektów były usuwane z map.

W 1981 obiekt został domem wczasowym Kopalni Węgla Kamiennego Pniówek, lecz cały czas pozostawał własnością Skarbu Państwa. W latach 90. XX w. był dzierżawiony przez Jastrzębską Agencję Turystyczną. W 2002 r. zdewastowany przez poprzednich użytkowników został na powrót przejęty przez Kancelarię Prezydenta RP. Po przeprowadzonym remoncie został oddany do użytku w 2005 r. prezydentowi Aleksandrowi Kwaśniewskiemu jako Rezydencja Prezydenta RP Zamek – Narodowy Zespół Zabytkowy w Wiśle.

Po wysłuchaniu historii zamku rozpoczęliśmy zwiedzanie. Najpierw weszliśmy do holu wejściowego. Dalej obejrzeliśmy werandę zwaną też salonem Pronaszki, główne pomieszczenie recepcyjne Górnego Zamku, a  kolejno reprezentacyjną jadalnię, salon i palarnię (inaczej pokój kominkowy). Na drugim piętrze zwiedziliśmy zachowany gabinet prezydenta Mościckiego. Mogliśmy go porównać z dostępnym również gabinetem Prezydenta. Większość umeblowania pomieszczeń stanowią oryginalne meble według projektu Pronaszki, które szczęśliwie zachowały się zmagazynowane na strychach. Zachowały się też żyrandole i kinkiety, część podłóg, niektóre elementy stolarki drzwiowej i okiennej, poszczególne elementy okuć drzwiowych i okiennych itp. Podziwialiśmy odtworzoną kolorystykę ścian z 1931 r. (kolor wanilii i odcienie szarości). Ciekawostką okazał się salon kąpielowy, w którym na środku podgrzewanej podłogi stoi wanna. Z boku umywalki, lustra i 2 kanapy. W salonie kąpielowym stoi obecnie żeliwny piec, który kiedyś służył do ogrzewania kościółka. Został on wykonany w 1926 r. w kuźni ustrońskiej na licencji amerykańskiej.

W drodze do stojącej w pobliżu zamku Kaplicy z 1909 r. pod wezwaniem św. Jadwigi Śląskiej podziwialiśmy okazały starodrzew świerkowo–jodłowo–jarzębinowy oraz sztucznie wprowadzone limby i kosodrzewinę. Kaplicę w stylu tyrolskim pokrytą gontem zbudowano z inicjatywy arcyksięcia Fryderyka Habsburga w 1909 r. Wieżyczka znajduje się na osi kaplicy. Z lewej strony znajduje się mała zakrystia. W prezbiterium znajduje się ołtarz z pierwszej połowy XVII w., w stylu manierystycznym. W jego centrum umieszczony jest obraz „Droga Krzyżowa” z 1683 r., a powyżej obraz „Wniebowzięcie i Koronacja Najświętszej Marii Panny”. Ołtarz pochodzi ze starego, nieistniejącego już kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Św. w Bystrzycy (na dzisiejszym Zaolziu). Wewnątrz kaplicy mieliśmy również okazję obejrzeć dary składane dla kaplicy. Między innymi figurę św. Jadwigi Śląskiej z sakiewką w ręku (dar Jolanty Kwaśniewskiej), chrzcielnicę (dar prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego), nad chrzcielnicą mały krucyfiks z relikwiami z Ziemi Świętej (dar Marii Kaczyńskiej). Nad krucyfiksem natomiast płaskorzeźbę „Szczyrkowska Pani i Święty Jakub”, dar prezydenta Andrzeja Dudy. Stojąca obok kaplicy dzwonnica w postaci kampanili pochodzi z 2004 r. Ma 10 metrów wysokości i znajdują się w niej trzy dzwony (420 kg, 260 kg, 190 kg).

W powrotnej drodze do centrum Wisły odwiedziliśmy Cmentarz ewangelicki „Na Groniczku” położony na wzniesieniu w widłach rzeki Wisły i jej lewobrzeżnego dopływu, Kopydła. Na tym zabytkowym założonym w 1819 r. cmentarzu pochowanych jest wielu zasłużonych mieszkańców miasta. Między innymi Bogdan Hoff (1865-1932) – architekt, twórca wielu budowli w Wiśle i jej popularyzatororaz Bogumił Hoff (1829-1895) – odkrywca Wisły jako letniska i autor szeregu prac na jej temat, a także  Stanisław Hadyna (1919-1999) – twórca i wieloletni dyrektor Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”. 

Następnie udaliśmy się do centrum miasta, gdzie rozproszeni po licznych ale raczej pustych w środku tygodnia lokalach, spożyliśmy obiad oraz pyszne ciasta i lody. Trochę zmęczeni ale bardzo zadowoleni wróciliśmy do Jaworza. Na zakończenie podróży złożyliśmy serdeczne podziękowanie Pani Irenie Stekla za zorganizowanie tej miłej wyprawy.

Romuald Olejnik